KARGIN VE MEŞELİ’DE YER ALAN ALEVİ YAPILARI

Mürüvet Harman

Özet


Günümüzde Alevîlik daha çok inanç, kültür veya siyaset odaklı çalışma konusu olmaktadır. Ancak özellikle inanç yönü ele alınırken ritüellerin gerçekleştiği mekânlar genellikle göz ardı edilmektedir. Belli sayıdaki araştırma ve incelemenin dışında Alevî ibadethaneleri üzerine çalışma yok denecek kadar azdır. Bu çalışmalarda da Alevî ibadethanelerinin mimari tipolojilerinden çok bazı unsurları daha çok incelenmiştir. Oysaki Anadolu’nun değişik bölgelerinde yer alan ve farklı mimari özelliklerini barındıran Alevî ibadethanelerinin incelenmesi ve literatüre kazandırılması gerekmektedir. Bu durum daha çok sözlü aktarıma dayanan Alevîlik inancının anlaşılması ve yeni inşa edilen ibadethanelerin şekillenmesi için önem arz etmektedir. Bu nedenle yapılan bu çalışmada Kargın ve Meşeli (Ankara-Çubuk) yerleşim yerlerindeki iki ayrı ibadethane ele alınmıştır. Bu iki yapı hem farklı tarihli oldukları –mimari bir süreklilik arz ettikleri- hem de kırsal bölge mimarilerini yansıttıkları için örnek seçilmiştir. Çalışma esnasında söz konusu iki yapı mimari özellikleri ve bu özelliklerinin hem Bektâşî hem de Alevî ibadethaneleri ile olan ilişkisi bağlamında değerlendirilmiştir. 


Anahtar Kelimeler


Alevî, ibadethane, Kargın, Meşeli, mimari, inanç.

Referanslar


ACAR, D. (1999). Bulgaristan’da Deliorman Bölgesi’ndeki Babai ve Bektaşi Tekkeleri. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü. İstanbul.

AKIN, G. (1989). Merdivenköy bektaşi tekkesi’ndeki dünya ağacı. Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi, 4: 68-74.

AKIN, G. (1991). Tütekli örtü geleneği: anadolu cami ve tarikat yapılarında tüteklikli örtü. Vakıflar Dergisi, XXII: 323-354.

AKIN, G. (1999). Doğu ve güneydoğu anadolu’nun geleneksel mimarlığında iki tarihsel ev tipi: bindirme kubbeli ve tüteklikli evler. Tarihten günümüze anadolu’da konut ve yerleşme. haz. Mine SOYSAL. İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları.

AKTÜRK, G. (2006). Eskişehir’in Mahmudiye İlçesi’ndeki Döner Eksenli Bindirme Tavanlı Camiler ve Döner Eksenli Bindirme Tavan Geleneği. AÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eskişehir.

ARSLANOĞLU, İ. (1998). Çubuk yöresi aleviliğinde dar kurbanı. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, 6: 11-34.

ARSLANOĞLU, İ. (1999). Çubuk yöresi alevî ocakları ve kurucuları. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, 10: 61-72.

ARSLANOĞLU, İ. (2000). Dede ahmet kuzukıran ile söyleşi. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, 14: 69-90.

ARSLANOĞLU, İ. (2001). Çubuk yöresi alevi köyleri. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, 18: 75-118.

BURKAN, G. (2010). Antalya Çevresindeki Bektaşi Tekkeleri. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Antalya.

CELEP, H. (2005). Bulgaristan’da Tekkeler. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. AÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ankara.

ÇAĞLAYAN, A. (2002). Çubuk yöresinde erkân. Ankara: Gazi Ünversitesi Türk Kültürü ve Hac Bektaş Veli Araştırma Merkezi Yayınları.

ÇINAR, H. GÜMÜŞCÜ, O. (2002). Osmanlıdan cumhuriyete çubuk kazası. Ankara: Çubuk Belediyesi Yayınları.

DOĞAN, A. I. (1977). Osmanlı Mimarisinde Tarikat Yapıları Tekkeler, Zaviyeler ve Benzer Nitelikteki Fütuvvet Yapıları. Yayınlanmamış Doktora Tezi. İTÜ Mühendislik-Mimarlık Fakültesi. İstanbul.

ERSAL, M. (2016). Alevilik: kavramlar ve ocak sistemi- çubuk havzası örneği-. Ankara: Gazi Üniversitesi Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Merkezi Yayınları.

EYİCE, S. (1967). Varna ile balçık arasında Akyazılı sultan tekkesi. Belleten, XXXI (124): 551-592.

GÜLÇİÇEK, A. D. (2000). Anadolu ve balkanlar’daki alevibektaşi dergâhları (tekke, zaviye ve türbeler) (13.-19. yüzyıl). Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 16: 212-217.

GÜLDALI, İ. (2016). Ali’ye saydılar bizi. bölüm: 6. erişim tarihi: 22.12.2016. https://www.youtube.com/?hl=tr&gl=TR

HARMAN, M. (2015). Tunceli’de yer alan “pir sultan evi”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, 75: 119-144.

İBRAHİMİ, M. (1985). Kalkandelen’deki harabâtî baba (sersem ali baba) bektâşî tekkesi. Milli Kültür, 49: 54-59.

KIEL, M. (1971). Bulgaristan’da eski osmanlı mimarisinin bir yapıtı kalugerevo-nova zagora’daki kıdemeli baba sultan tekkesi. Belleten, XXXV(137): 45-54.

KORKMAZ, E. (2005). Alevilik ve bektaşilik terimleri sözlüğü. İstanbul: Anahtar Kitaplar Yayınevi.

KÖKEL, C. ERSAL, M. (2008). Çankırı ilindeki alevi köyleri hakkında. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, 48: 13-54.

NECİOĞLU, G. (1987). Bilaluşağı Köyü Mimarisinin Tarihsel Sürekliliği. İTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü. İstanbul.

ONARLI, İ. (1998). Cemevlerinin tarihsel kökenleri. Cem Dergisi, 81: 28-30.

ONARLI, İ. (1998). Cemevlerinin tarihsel kökeni ve mimari ıı. Cem Dergisi, 82: 49-51.

ONARLI, İ. (1998). Cemevlerinin tarihsel kökeni ve mimari ııı”. Cem Dergisi, 83: 46-48.

ONARLI, İ. (1998). Cemevlerinin tarihsel kökenleri ve mimari ıv. Cem Dergisi, 84: 52-53.

ONARLI, İ. (1999). Şeyh hasan ocağı ve aşireti. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, 12: 25-50.

SOLMAZ, C. (2013). Hüseyin Gazi Külliyesi ve Hüseyin Gazi’nin Alevi-Bektaşi Geleneğindeki Yeri. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Çorum.

ŞAHİN, H. (2007). Ocak, TDVİA. 33: 316-317.

ŞAHİN, M. K. (2004). Anadolu’da Selçuklu Döneminde Dikine Planlı Camiler (Anadolu Selçuklu Devleti’nin Yıkılışına Kadar). Yayınlanmamış Doktora Tezi. Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. İzmir.

TANMAN, M. B. (1990). Yunanistan’da katerin’de abdullah baba tekkesi. Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi, 9: 19-28.

TANMAN, M. B. (1992).İstanbul merdivenköyü’ndeki bektaşi tekkesi’nin “meydan evi” hakkında. Semavi Eyice Armağanı. İstanbul: Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu.

TANMAN, M. B. (2004). Osmanlı dönemi tarikat yapılarında sûfî inançlarının ve simgelerinin yansımaları. 265-280. Sanat ve İnanç 2. haz. Banu MAHİR-Halenur KATİPOĞLU. İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Türk Sanatı Tarihi Uygulama ve Araştırma Merkezi.

YALÇIN, A. YILMAZ, H. (2002). Kargın Ocaklı Boyu ile ilgili yeni belgeler. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, 21: 13-88.

Kaynak Kişiler

DEMİRCİOĞLU, Ali Rıza (2016). 50, Çubuk, Meşeli.

HAYDAROĞLU, Rıza (2016). 69, Çubuk, Meşeli.

ÖZER, Hasan (2016). 47. Çubuk, Kargın.


Tam Metin: PDF

Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.