KASTAMONU'DA ASA SULARI

Gülten Küçükbasmacı

Özet


Su, hayatımızı idame ettirmede en önemli maddedir. İlk çağlardan beri şifalı suların kullanıldığı yapılan kazılarda görülmektedir. Kaplıca ve içmelerden başka şifalı olduğuna inanılan kutsal sular da vardır. Bu suların şifa verici etkileri inanışlara, kişiler arası telkinlere, efsanelere, kişisel inançlara, yapanları bilinmeyen etkileyici yorumlara ve faydalandıklarını anlatanların tesirlerine vb. bağlıdır.

Türklerde suyun kutsal olduğu bilinmektedir. Yer-su kültü VIII. yy’da devletin resmi kültlerinden biri olmuştur. Türkler İslamiyet’i kabul ettikten sonra su kültünün izlerini uzun müddet muhafaza etmişlerdir. Suyun kutsiyetine dair inançların günümüze kadar geldiği görülür. Suyun hayat bahşedici, yaratıcı bir mukaddes gibi telakki edilmesi inancı, günümüzde “zemzem suyu” ile birlikte “asa suları” ile devam etmektedir.

Bu makalede “asa suları” ele alınacaktır. Araştırma alanı Kastamonu ile sınırlı tutulmuştur. Kastamonu’da kutsal ve şifalı olduklarına inanılan Hz. Pîr Şeyh Şabân-ı Velî Külliyesi Asa Suyu,   Benli Sultan Külliyesi Asa Suyu, Haraçoğlu Türbesi Asa Suyu, Abdal Hasan Külliyesi Asa Suyu ve Mehmet Efendi Türbesi Asa Suyu  etrafında oluşan efsane, inançlar ve uygulamalarla birlikte verilecektir. Yapılan derlemeler ve gözlemler sonucu asa suları etrafında oluşan inanç ve uygulamaların devam ettiği görülmüştür. Ayrıca internet ortamında “asa suyu” ile ilgili bir tarama yapıldığında binlerce sonuçla karşılaşılmaktadır. Bu bulgular Türk kültüründe suyun kutsallığının asırlardan beri devam ederek günümüz insanının davranışlarına yön verdiğini göstermektedir.


Anahtar Kelimeler


su; asa suları; veli kültü; ağaç kültü; su kültü; kutsallık; şifa; Kastamonu

Referanslar


Abdal Hasan Hal Tercemesi. (1997). Kastamonu: İl Kültür Müdürlüğü.

Abdülkadiroğlu, Abdülkerim. (1987). “Kastamonu’da Dinî Folklor veya Dinî-Manevî Halk İnançları”. III. Milletlerarası Türk Folklor Kongresi Bildirileri, Ankara: Başbakanlık, 1-18.

______. (1991). Havetîlik’in Şa’baniye Kolu, Şeyh Şaban-ı Velî ve Külliyesi. Ankara: Türk Hava Kurumu Basımevi İşletmeciliği.

Akman, Eyüp. (2002). “Türk ve Dünya Kültürlerindeki Su Kültü Üzerine Düşünceler”. Kastamonu Eğitim Dergisi 10 (1), 1-10.

Atlı, Sagıp. (2012). “Şeyh Şa’bân-ı Velî’nin Türbesi Etrafında Oluşan İnanç ve Uygulamalar”. Sufi Araştırmaları-Sufi Studies 6, 51-64. Erişim Tarihi: 25.09.2013. www. sufiarastirmalari.com

Aydoğan, Emine. (2006). “Anadolu Sahası Türk Halk Hikâyelerinde Mitolojik Unsurlar”. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Başar, Zeki. (1989). “Şifalarına İnanılan Kutsal Sular”. Türk Halk Hekimliği Sempozyumu Bildirileri, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 47-58.

Bayat, Fuzuli. (2007a). Türk Mitolojik Sistemi 1. İstanbul: Ötüken Yayınları.

_____. (2007b). Türk Mitolojik Sistemi 2. İstanbul: Ötüken Yayınları.

Cebecioğlu, Ethem. (2009). Tasavvuf Terileri ve Deyimleri Sözlüğü. İstanbul: Ağaç Kitabevi Yayınları.

Cooper, J. C.. (1998). “Water,”, An Illustrated Encyclopaedıa of Traditionol Symbols, London, s.188-189.

Çağımlar, Zekiye. (2005). “Kastamonu Halk Kültürü İçinde Yatır-Ziyaret İnancı ve Bu İnanç Çerçevesinde Şeyh Şabân-ı Velî Etrafında Oluşturulan Efsaneler”. İkinci Kastamonu Kültür Sempozyumu Bildirileri, Ankara: Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi Basımevi, 445-467.

Çifci, Fazıl. (1995). Kastamonu Camileri-Türbeleri ve Diğer Tarihi Eserler. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı.

Demirci, Ziya. (1962). Kastamonu Evliyaları, Kastamonu: Doğrusöz Matbaası.

Dramur, Rengin. (1989). “Bursa Kaplıcaları”. Türk Halk Hekimliği Sempozyumu Bildirileri, Akara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 125-137.

Doğru, Meral. (2013). “Türk Halk Anlatmalarında Sütsd”. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya. Erişim tarihi: 18.01.2017. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp

Eliade, Mircae. (1991). Kutsal ve Dindışı. Çev. Mehmet Ali Kılıçbay, Ankara: Gece Yayınları.

_____. (1994). Ebedî Dönüş Mitosu. Çev. Ümit Altuğ. Ankara: İmge Kitabevi.

Ergin, Muharrem. (1997). Dede Korkut Kitabı I. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

_____. (2004). Orhun Abideleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.

Ergun, Pervin. (2004). Türk Kültüründe Ağaç Kültü. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.

Esin, Emel. (2001). Türk Kozmolojisine Giriş. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.

Gökoğlu, Ahmet. (1952). Paphlagonia. Kastamonu: Doğrusöz Matbaası.

Gökyay, Orhan Şahik. (1973). Dedem Korkud’un Kitabı, İstanbul: Millî Eitim Basımevi.

Gölpınarlı, Abdülbâki. (1995). Manakıb-ı Hacı BAktâş-ı Velî Vilâyetnâme, İstanbul: İnkılâp Kitabevi.

Güzel, Abdurrahman. (2001). Hacı Bektaş-ı Velî ve Makâlât, Ankara: Akçağ Yayınları.

http:// İhsangazi.bel.tr/site/haberdetay Erişim tarihi: 09.10.2013.

İnan, Abdülkadir. (1995). Şamanizm. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

_____ . (1998). “Türklerde Su Kültü ile İlgili Gelenekler”. Makaleler ve İncelemeler. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 491-945.

Kalafat, Yaşar. (1995). Doğu Anadolu’da Eski Türk İnançlarının İzleri. Ankara: A.K.M Yayınları.

_____ . “Kastamonu ve Yakın Çevresinde İslam Azizleri”. Erişim tarihi: 09.10.2013. www. oocities.org/yasarkalafat/mak12.htm.

Küçükbasmacı, Gülten. (2000). “Kastamonu Halk Tababeti, İnanış ve Uygulamaları”. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Kıyak, Abdulkadir. (2013). “Geleneksel Türk İnanışlarındaki Su Kültünün Elazığ’daki İzleri”. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2 (4), 22-39.

Kur’ân-ı Kerim Meâli (2012). Haz. Halil Altuntaş ve Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.

Lings, Martin. (2003). Simge ve Kökenörnek: Oluşum ve Anlamı Üzerine. Çev. Süleyöan Sahra. Ankara: Hece Yayınları.

Mehmet Behçet. (1998). Kastamonu Eski Eserleri (Kastamonu Âsâr-ı Kadîmesi). Haz. Musa S. Cihangir. Kastamonu: Kastamonu Valiliği İl Özel İdaresi Yayınları

Ocak, Ahmet Yaşar. (1992). Kültür Kaynağı Olarak Menakıpnameler. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

_____ . (2012). Hızır-İlyas Kült., İstanbul: Kabalcı Yayıncılık.

Oğuz, M. Öcal. (1998). “Mitolojimizde ve Ural Batır Destanında Başlangıçtaki Sonsuz Su”. Millî Folklor 10(38), 22-24.

Oymak, İskender. (2015). “Türk Mitolojisinde Su Kültü”. Türk Mitolojisine Giriş. Editör: Fatma Ahsen Turan ve Meral Ozan. Anakara: Gazi Kitabevi, 83-107.

Ögel, Bahaeddin. (1995). Türk Mitolojisi II. C.. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

_____ . (1998). Türk Mitolojisi I. C.. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Roux, Jean Poul. (1998). Türklerin ve Moğolların Eski Dini. Çev. Aykut Kazancıgil. İstanbul: İşaret Yayınları.

Rudhardt, Jean. (2006). “Su”, Çev. Adem Koç. Millî Folklor 70, 125-135.

Seyidov, M. A.. (1997). “Eski Türk Kitabelerinde Yer-Sub Meselesi”. Dil Tarih Coğrafya Tarih Araştırmaları Dergisi’nden Ayrı Basım, Çev. S. Gömeç. Ankara: Ekol Yayınevi, 259-265.

Şeşen, Ramazan (haz.). (1995). İbn-i Fadlan Seyahatnamesi. İstanbul, 1995.

Tanyu, Hikmet. (1976). “Türklerde Ağaçla İlgili İnanışlar”. Türk Folklor Araştırmaları Yıllığı 1975. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Tatcı, Mustafa. (2012). Hazret-i Pîr Şeyh Şabân-ı Velî ve Şabâniyye. İstanbul: H Yayınları.

Turan, Fatma Ahsen. (1992). “Hayat Ağacı”. Türk Kültürü 353, 543-553.

Turan, Osman. (1980). Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. İstanbul: Nakışlar Yayınevi.

Uludağ, Süleyman (2010). “Şürb”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklpedisi, C. 39, Ankara: TDV, 269-270.

www. ihsangazim.com/ihsangazi Erişim tarihi: 09.10.2013.

www.kastamonukulturturizm.gov.tr/belge/1-65967/hz.pir-seyh-saban-ı veli-kulliyesi-html Erişim tarihi: 01.11.2013.

www.kastamonukulturturizm.gov.tr/belge/1-65981/osmanli-devleti-donemi.html Erişim tarihi: 09.10.2013.

Yavuz, Kemal. (2000). Âşık Paşa Garipnâme II/2. İstanbul: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yıldız, Esra. (2005). “Taşköprü Abdalhasan Köyü ve Türk Devri Mimari Eserleri”. Kastamonu Eğitim Dergisi 13(2), 583-608.

Yıldız, Naciye. (1995). Manas Destanı (W. Radloff) ve Kırgız Kültürü ile İlgili Tespit ve Tahliller. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.


Tam Metin: PDF

Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.