19. YÜZYIL OSMANLI DİNİ MİMARİSİ DEKORASYONUNDA DUVAR RESMİ SANATI: BALKANLARDAN KALKANDELEN ALACA CAMİİ ÖRNEĞİ

Deniz Demirarslan

Özet


“Kalem işi” olarak isimlendirilen duvar nakışları Türk- İslam mimarisinin önemli estetik unsurlarından birini oluşturmaktadır. Kalem işi Osmanlı mimarisinde özellikle Batılılaşma döneminin etkisiyle gelişmiş ve değişikliklere maruz kalmıştır. Bu süslemelerin yapının inşa edildiği tarih ve mimari üslup özelliklerine göre özellikler taşıması, yapıldıkları dönemin sosyo- ekonomik ve sosyo- kültürel özelliklerini yansıtması, resim sanatının Osmanlı sanatı içindeki gelişimini aktarması sebebiyle yeri ve önemi büyüktür. Bilhassa 19. yüzyılda yapılan duvar resimleri Batı etkisi ile gelişen ve değişen Osmanlı resim sanatının en önemli örneklerini oluşturmaktadır. Bu duvar resimlerinin önemli örneklerine ise Balkanlardaki Osmanlı mimarlık eserlerinde rastlamak mümkündür. Bu çalışma kapsamında Osmanlı İmparatorluğunun Balkanlarda önemli bir ticaret merkezi konumunda olan ve önemli dini yapılara ev sahipliği yapan Kalkandelen şehrinde, süsleme özellikleri ile Osmanlı mimarisinde önemli yeri bulunan Alaca Camii örneği üzerinde 19. yüzyılda Batı etkisi ile gelişen ve değişen Osmanlı duvar resmi sanatının özellikleri, içerdikleri duvar resimleri Alaca Camii’ndeki duvar resmi örnekleri ile benzerlikler taşıyan diğer örnekler ile karşılaştırılarak belirlenmiştir. 


Anahtar Kelimeler


Duvar resmi, Barok ve Rokoko süslemeler, Alaca Camii, Osmanlı mimarisi, cami tezyinatı.

Referanslar


AKIN, N. (2001). Balkanlarda Osmanlı dönemi konutları. İstanbul : Literatür yayınları.

ARSEVEN, C.E.(1990). Sanat ansiklopedisi. Ankara: MEB Yayınları.

ASLANAPA, O. (2011). Osmanlı mimarisi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

ASLANAPA, O. (1997). Türk sanatı. İstanbul: Remzi Kitapevi.

ARIK, R. (1975). Anadolu’da bir halk ressamı Zileli Emin. Türkiyemiz, (16): 177-190.

ARLI, B.D. (2000). Oryantalizmden çağdaş Türk resmine. İstanbul: Creative Publishing.

AY, F. (2014). Balkanlarda Türk İslam eserleri. 1453 İstanbul Kültür, Sanat Dergisi, Nisan (14): 122-128.

AYVERDİ, E.H. (1981). Avrupa’da Osmanlı mimari eserleri Yugoslavya III. Cilt, 3. Kitap. İstanbul: Bilmen Basımevi.

BÜLBÜL, S. (2015). Kalkandelen Harabati Baba- Sersem Ali Baba Bektaşi Külliyesi. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. (76): 205-228.

ERZEN, J.(1999). Mekân ve sahneleme: 16.yüzyılda Osmanlı mimarisi ve resim sanatı. Osmanlı mimarlığının 7 yüzyılı uluslarüstü bir miras. İstanbul: YEM yayınları. s.50-55.

EYİCE, S. (1981). 18.yüzyılda Türk sanatı ve Türk mimarisinde Avrupa Neoklasik üslup. Sanat tarihi yıllığı. sayı. 9-10, İstanbul.

FERATİ, A. (2012). God in the city: The religious buildings in the spatial configuration of organic Tetovo. 1st international conference on architecture & urban design 19- 21 April 2012.

GOODWİN, G. (1987). A history of Ottoman architecture. Thames & Hudson .

GÜRÇAĞLAR, A.(2005). Hayali İstanbul manzaraları. Istanbul: Yapı Kredi Yayınları.

HARMUTH, M. (2008). Deconstructing a legacy in stone: Of inpretative and historiograhical problems concerning the Ottoman cultural heritage in the Balkans. Middle Eastern Studies. (44)5, 695-713.

HATİPOĞLU, O. (2007). XIX. Yüzyıl Osmanlı Camilerinde Kalem İşi Tezyinatı. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü,Erzurum.

İBRAHİMGİL, M. , (1997). Kalkandelen (Tetovo) Alaca- Paşa Camii. Vakıflar Dergisi. 26: 249-266.

KİEL, M.(1990). Ottoman architecture in Albania 1385-1912. İstanbul.

KUŞOĞLU, M. Z. (2010). Osmanlı medeniyetinde 33 kadim sanat. İstanbul: Kaynak Kültür Yayınları.

LEONTİÇ, M. (2013). Batı dünyasına pencere açan Kâtip Çelebi‟nin Makedonya için önemi ve değeri. http://eprints.ugd.edu.mk/8456/1/KATIP-CELEBI-BAL-TAM-18-2013.pdf. Erişim tarihi:30.07.2016.

MÜLAYİM, S. (1996). Fresk. İslam Ansiklopedisi. (13): 199-200.

NURESKİ, D. (2014). Osmanlı kaynaklarına göre kültür merkezi konumundaki Makedonya şehirleri ve özellikleri. Balkan Araştırma Enstitüsü Dergisi.(3) 1: 63-102.

ÖNDİN, N. (2000). Türk manzara resmi. Muğla Üniversitesi SBE Dergisi. Cilt:1, Sayı:2.

ÖZER, M.(2006). Üsküp’te Türk mimarisi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

ÖZKAN, A. Arnavutluk’un üç simgesi: Hacı Ethem Bey Camii, saat kulesi ve İskender Bey heykeli. Turkish Studies. 8/2: 217-237.

ÖZSAYINER, Z. C. (2012). Türk Vakıf Hat Sanatları Müzesi’ndeki kutsal kent tasvirleri. Milli Saraylar Dergisi. (10):145-153.

PALA, İ. (1996). Mühr-i Süleyman. Türk İslam ansiklopedisi, cilt 31.

PAVLOV, Z. (2008). Macedonian cultural heritage Ottoman Monuments. Üsküp: Cultural Heritage Protection Office.

RENDA, G. (1977). Batılaşma döneminde Türk resim sanatı 1700-1850. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları.

SEZGİN, H. (1999). Balkanlardaki Osmanlı kültür mirası. Osmanlı mimarlığının 7 yüzyılı “ uluslarüstü bir miras. İstanbul: YEM yayınları, s. 336-342.

TAŞKESEN, A. N. (2011). Amasya II. Beyazıd Camisi şadırvanı duvar resimlerinin restorasyonu ve ikografik çözümlemesi. Vakıflar Dergisi. (35): 177-189.

TEKİNALP, P. Ş. (2002). Batılılaşma dönemi duvar resmi, Türkler ansiklopedisi, Cilt 15, Ankara.

TUNÇEL, G. (2012). Türk sanatı tarihinde Kalkandelen (Tetova) Alaca Camii Hazîresi’ndeki Osmanlı şâhideleri. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. (64): 15-30.

TURAN, Ö. (1996). Makedonya’da Türk kültürü ve izleri. Bilig. (3) 96: 21-32.

UÇAR, M. (2013). Bekârlar Camii duvar resimleri. The Journal of Academic Social Science Studies. 6/7: 1161-1184.

ZDRAVKOVİĆ, Ivan. (1964). Izbor gradje za provačuvane spomenika IslamskeaArhitektura u Jugoslavja. Belgrad.

URL-1: Tekinalp, P.Ş. Batılılaşma dönemi duvar resmi. https://www.tarihtarih.com/?Syf=26&Syz=353025. Erişim tarihi: 15.07.2015.

URL-2: http://whereismacedonia.org/where-to-go-in-macedonia/mosques-and-muslim-architecture-in-macedonia/719-sarena-dzamija-tetovo. Erişim tarihi: 15.07.2015.

URL-3:http://islamic-arts.org/2013/sarena-dzamija-the-colorful-mosque-of-tetovo/. Erişim tarihi: 15.07.2015

URL-4:http://www.thefreelibrary.com/The+multi-colored+mosque+in+Tetovo.-a0375951523. Erişim tarihi: 15.07.2015.

URL-5: www.Yüzakı dergisi.com/2015/10/balkanziyareti-2.html. Erişim tarihi: 15.07.2015.

URL-6: http://www.aljebakphoto.com/photo-blog/decorated-mosque-tetovo. Erişim tarihi: 15.07.2015

URL-7: http://aliburakbeyza.blogspot.com.tr/2013_03_01_archive.html. Erişim tarihi: 15.07.2015.

URL-8: https://tr.pinterest.com/pin/373587731567608334/. Erişim tarihi: 15.07.2015.

URL-9: https://www.flickr.com/photos/archer10/10796889505/in/photostream/). Erişim tarihi: 15.07.2015.

URL-10: http://web.archive.org/web/20131023055927/http://kshk.gov.al/index.php?fq=brenda&gj=gj2&kid=19, "Religious buildings with the "Culture Monument" status". Republic of Albania National Committee for Cult. 23 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ekim 2010.

URL-11: http://www.albanianhistory.net/1908_Vlora/index.html. 15.07.2015

URL-12: http://pictures.traveladventures.org/images/berat-mangalem11. 15.07.2015.

URL-13: http://3.bp.blogspot.com/_Pbyj8AFBjrI/TNXOoAwvTBI/AAAAAAAAAuM/_VE8i2qU-q8/s1600/DSCN3345.JPG. 15.07.2015

URL-14: http://macedonia-timeless.com/img/Sultanmuratxamija.SM.jpg

URL-15: http://mw2.google.com/mw-panoramio/photos/medium/123013714.jpg

URL-16: http://www.panoramio.com/photo/75884332


Tam Metin: PDF

Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.