15.-16. YÜZYILLARDA BEDAHŞAN İSMAİLİLERİ ARASINDAKİ Şİİ-TASAVVUFİ HAREKETLER VE SAFEVİLİK ETKİSİ

Zahide Ay

Özet


Bu çalışmanın amacı, Moğol istilası sonucu İran’daki Alamut Nizarilerinin devrilmesi sonrası Nizari İsmaililerinin bir kolu olan Bedahşan İsmaililerinin, 16. yüzyıla gelindiğinde, nasıl bir İsmaililik yorumuna sahip olduklarını irdelemektir. 13.-15. yüzyıllarda genel olarak bütün İslam dünyasında, özelde İsmaili dünyasında etkili olan tasavvufi etkinin, 15. yüzyıl Bedahşanı’ndaki İsmaililik yorumunun hangi Şii eğilimli tasavvuf hareketleri kanalıyla olduğunu araştırmaktır. Bölgede üretilen şifahi malzemede yer alan Oniki İmamcı Şiilik unsurlarının, Bedahşan İsmaililğine, bu Şii eğilimli tasavvuf akımlarının etkisinden ziyade Safevilik etkisiyle girdiğini kanıtlamaya çalışmaktır. Bedahşan İsmaililiği konusu, antropolojik ve folklorik olarak son zamanlarda bir nebze çalışılıyor olsa da, tarih disiplini açısından çok az çalışılan bir meseledir. Bunun en başta gelen nedeni, tarih kaynağı olarak kabul edebileceğimiz yazılı malzemeden yoksun olmasıdır. Bedahşan İsmaililiği hakkındaki malzememiz, biraz mitolojik biraz teolojik nitelikteki, zaman ve mekan belirtmeyen bölgede üretilen şifahi malzemedir. Bu çalışma, yöntem olarak, sahada yaptığımız gözlem ve bu şifahi metinlerin, tarih metodolojisine uygun olarak tetkik edilmesi sonucu meydana gelmiştir.  

 


Anahtar Kelimeler


Anahtar Kelimeler: Bedahşan, İsmaililik, Hurufilik, Noktavilik, Nurbahşilik, Safevilik.

Referanslar


Ay, Zahide. (2014). Nasır-ı Hüsrev ve Sonrasında Bedahşan İsmailileri (10.-15.-Yüzyıllar),

İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

Baldick, Julian. (2002). Mistik İslam, çev. Yusuf Said Müftüoğlu, İstanbul: Birey Yayıncılık.

Bertels, A. E. (1959). Nasır-ı Khosrov i Ismailizm, Moskova: yy.

——. (1976). “Nazariyat-ı berhi az ‘urafa ve Şiaan-ı Eşnaaşeri Race Be erzaş-ı miras-ı ebedi Nasır-ı Husrev”, Yad-Name-ye Naser-e Khosraw, Mashad: Ferdowsi University, Faculty of Letters and Humanities, ss. 96-121.

——. (1987). “Nasır-ı Khusraw”, EI, birinci baskı, cilt 6, Leiden: E. J. Brill, ss. 869-870.

Biddulph, John (1977). Tribes of the Hindoo Koosh, Karaçi: Indus Publications.

Dani, A. H. (1998). “The Western Himalayan States”, History of Civilizations of Central Asia, cilt 4, (ed. M. S. Asimov ve C. E. Bosworth), Unesco Publishing, ss. 215-225.

Iloliev, Abdulmamad. (2008a). “Popular Culture and Religious Metaphor: Saints and Shrines

in Wakhan Region of Tajikistan”, Central Asian Survey, cilt 27, sayı 1 (Mart), ss. 59-73.

——. (2008b). The Ismaili-Sufi Sage of Pamir: Mubarak-i Wakhani and the Esoteric Tradition of the Pamiri Muslims, Amherst-New York: Cambria Press.

Iskandarov, B. I. (1973). “Predislovie”, Kurban Muhammad-zoda (Ahun Sulayman) ve

Muhabbat Şoh-zoda (Seyid-Futur-Şo), Tarih-i Badahşan (Istoriya Badahşana),

haz. Bahadur Iskandarov, Moskova: Vostochnaya literatura, ss. 5-29.

Jamal, Nadia Eboo. (2002). Surviving the Mongols: Nizari Quhistani and the Community of

Ismaili Tradition in Persia, Londra-New York : I. B. Tauris.

Kurban Muhammad-zoda (Ahun Sulayman) ve Muhabbat Şoh-zoda (Seyid-Futur-Şo). (1973).

Tarih-i Badahşan (Istoriya Badahşana), Tarih-i Badahşan (Istoriya Badahşana), haz.

Bahadur Iskandarov, Moskova: Vostochnaya literatura.

MOEZZI, Maryam. (2011). “Bedahşan İsmaililerine Ait Elyazmaları”, çev. Ali Ertuğrul,

DEÜİFD, XXXIII, ss. 255-273.

Rieck, Andreas. (1995). “The Nurbakhshis of Baltistan: Crisis and Revival of a Five

Centuries Old Community”, Die Welt des Islams, New Ser, cilt 35, sayı 2 (Kasım), ss.

-188.

Virani, Shafique N. (2007). The Ismailis in the Middle Ages: A History of Survival, A

Search for Salvation, Oxford University Press.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.